Thiết kế nhà xưởng sản xuất quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất vì là nơi diễn ra hoạt động sản xuất sản phẩm trực tiếp.Việc thiết kế nà xưởng sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng tốt không chỉ tận dụng tối đa xông năng sử dụng đất mà còn tối ưu chi phí đầu tư ban đầu cho việc hoạt động tốt nhất cho người lao động và năng suất sản xuất sản phẩm .
Việc thiết kế nhà xưởng sản xuất đẹp, chất lượng tốt và đáp ứng được yêu cầu sử dụng của chủ đầu tư khi thiết kế nhà xưởng sản xuất cần tuân thủ những qui tắc nhất định. Việc thiết ké tổng thể mặt bằng bắt đầu từ việc hợp nhóm các phân xưởng công trình thiết bị theo từng nhóm chức năng cụ thể khác nhau tùy theo đặc điểm từ nhóm. Tiến hành sắp xếp và phân bổ quy hoạch dự trên mối quan hệ sản xuất của hệ thống.
Thiết kế nhà xưởng sản xuất tiết kiệm thời gian và tăng hiệu suất lao động mặt bằng xưởng thường được phân chia theo từng khu
+ Khu nhà xưởng: Là nơi được xấy dựng cổng ra vào, nhà thường trực, khu nhà hành chính, phòng trưng bày sản phẩm… Được bố trí tập trung hoặc phân tán, tùy quy mô và cơ cấu quy hoạch chung của khu công nghiệp.
+ Khu vực sản xuất: Là nơi phân bổ các khu vực phân xưởng sản xuất chinh, phân xưởng sản xuất phụ khu vực dây truyền sản xuất.
+ Khu phụ trợ sản xuất: Noi bố trí các phân xưởng công tình phục vụ cho dây truyền sản xuất chính như các công trình năng lượng, trạm phát điện, trạm y tế, trạm biến thế, nhà điều hành, mạng lưới kỹ thuật…
Tiết kiệm thời gian và tăng hiệu suất lao động, rút ngắn thời gian và di chuyển thuận lợi trong quá trình sản xuất thì mặt bằng nhà xưởng nên được ưu tiên phân thành các khu
+ Khu vực có khối lượng vận chuyển nhiều nhất: đây thường là nơi tiếp nhận nguyên vật liệu và xuất hàng hóa
+ Khu vực có khối lượng vận chuyển trung bình: nơi vận chuyển chung gian qua lại giữa các xưởng
+ Khu vực có khối lượng vận chuyển ít: cuối luồng hàng
Để có thể bố trí, tổ chức luồng nhân sự, luồng hàng hợp lý thì nhà xưởng có thể phân chia thành các khu vực dựa trên mật độ công nhân làm việc tại các phân xưởng thành các khu vực như sau:
+ Khu vực sử dụng nhiều nguồn nhân lực.
+ Khu vực sử dụng ít nhân lực.
+ Khu vực sử dụng số lượng nhân lực trung bình.
Để có thể dễ dàng bố trí nguồn nhân lực trong quá trình sản xuất cũng như các trang thiết bị phù hợp với đặc điểm vệ sinh, nguy cơ cháy nổ… thì nhà xưởng nên được phân chia thành các khu vực sau:
+ Khu vực không độc hại, sạch sẽ, an toàn.
+ Khu vực ít độc hại.
+ Khu vực có rất nhiều độc hại.
+ Khu vực có nguy cơ cháy nổ cao.
Sau khi tiến hành phân khu các phân xưởng dựa trên các tiêu chí khác nhau như trên thì các đơn vị thiết kế cần phân tích, đánh giá và tổng hợp và bằng kinh nghiệm của mình để đưa ra một phương án thiết kế kiến trúc mặt bằng tổng thể tối ưu nhất , dung hòa được tất cả các yếu tố trên để đề xuất cho chủ đầu tư.
Dưới đây là một số nguyên tắc nên được xem xét khi thiết kế mặt bằng tổng thể của nhà xưởng:
+ Khu trước nhà xưởng thường là khu vực giao thông dành cho những đối tác đến liên hệ và cán bộ công nhân viên đến làm việc. Tại đây giao thông chủ yếu là đi bộ, vệ sinh sạch sẽ và đẹp. Vì vậy, chúng thường được bố trí phía trước xí nghiệp, cạnh tuyến đường giao thông chính, đầu hướng gió mát chủ đạo là một phần bộ mặt kiến trúc của nhà xưởng. Tuy nhiên,tùy theo quy mô, cơ cấu tổ chức định hướng của chủ đầu tư mà chúng có thể được bố trí chúng tập trụng trong một khu vực hoặc phân tán cho tất cả các phân xưởng sản xuất.
+ Khu vực sản xuất với nhiều phân xưởng có nhiều tính năng, đặc điểm sản xuất, vệ sinh khác nhau, khối lượng vận chuyển lớn hoặc ở mức trung bình, phương tiện di chuyển trong khu vực chủ yếu dành cho các phương tiện không cần đường ray ( ô tô, xe điện bánh hơi, băng chuyền…) thì thường được phân bố trí ở vị trí trung tâm của khu đất, kế cạnh khu trước nhà xưởng và theo nguyên tắc đảm bảo vệ sinh, phân bố hợp lý mật độ nhân lực và khối lượng vận chuyển.
+ Khu phụ trợ sản xuất thông thường được bố trí cạnh các khu sản xuất chính, cuối hướng gió chính, phía sau nhà xưởng, gần luồng vận chuyển hàng hóa, hệ thống kho bãi của nhà xưởng.
+ Khu vực kho và phục vụ giao thông thường được bố trí phía sau nhà xưởng và gần nơi có thể dễ dàng tiếp cận với hệ thống giao thông để vận chuyển nguyên vật liệu, thành phẩm ra-vào và thường được bố trí ở cuối hướng gió chính để giảm thiểu khói, bụi và giảm khả năng làm ô nhiễm môi trường sản xuất của nhà xưởng.
Trong quá trình sản xuất và kinh doanh thì các nhà xưởng cần hình thành các luồng giao thông khác nhau để dễ dàng kiểm soát và đảm bảo an toàn cho người lao động.
Luồng hàng: là luồng để vận chuyển hàng hóa, nguyên vật liệu ra và vào nhà xưởng.
Luồng người: Là luồng di chuyển chủ yếu của người làm việc khi đến nhà xưởng hoặc liên hệ qua lại giữa các phân xưởng.
Luồng người và luồng hàng nên được bố trí gọn gàng, độc lập và không cắt nhau. Dễ dàng tiếp cận với hệ thống đường giao thông nội và ngoại xưởng. Trong trường hợp bất khả kháng, hai luồng này cắt nhau và mật độ giao nhau thường xuyên thì cần làm cầu vượt hoặc tuyến đi qua.
Đất đai vốn là một loại tài sản hữu hạn và vô cùng giá trị. Vì vậy, khi thiết kế xây dựng các đơn vị thiết kế nhà xưởng cần có cái nhìn bao quát và nhìn xa trông rộng để đề ra phương án tối ưu giúp chủ đầu tư tiết kiệm đất đai và tránh những lãng phí không cần thiết.
Hộp nhất thành khối: Nếu văn phòng, khu hành chính và các phân xưởng có các đặc điểm sản xuất, vệ sinh,khí hậu, thông số xây dựng giống nhau hoặc ít ảnh hưởng lẫn nhau thì có thể hợp nhất thành một khối . Việc hợp nhất này sẽ giúp chủ đầu tư có thể tiết kiệm đất đai và chi phí xây dựng vì có thể giảm bớt các hạng mục công trình, rút ngắn mạng lưới giao thông, đường ống kỹ thuật.
Kiểu dáng kiến trúc: Kiểu dáng kiến trúc nhà xưởng cũng là một trong những yếu tố giúp chủ đầu tư tiết kiệm diện tích đất xây dựng. Thông thường các kiểu dáng càng đơn giản càng giúp tiết kiệm đất.
Tăng số tầng nhà: Việc tăng số tầng sẽ giúp tiết kiệm đất và nâng cao mật độ xây dựng. Tuy nhiên, số tầng được phép xây dựng cần phải tuân theo chủ trương và quy định của Nhà nước.
Việc mở rộng và phát triển trong tương là điều cần được xem xét và tính toán, vì vậy các kiến trúc sư cần lên phương án dự trữ đất ngay từ giai đoạn đầu tư ban đầu, để chủ đầu tư có thể mở rộng sau này. Tránh tình trạng phải tháo dỡ, phá bỏ, di chuyển đến địa điểm xây dựng khác gây tốn kéo, lãng phí và khó kiểm soát.
Đây là lưu ý quan trọng nhất mà chúng tôi nên khuyên bạn nên thận trọng suy nghĩa. Lưu ý này sẽ cho bạn 2 lựa chọn là thiết kế nhà xưởng sản xuất dùng kết cấu khung thép tiền chế hay dùng kết cấu bê tông cốt thép truyền thống. Trong khi nhà xưởng khung thép tiền chế có thể dễ dàng mở rộng, thu hẹp hay di dời đi vị trí khác để lắp dựng lại mà vẫn không ảnh hưởng nhiều đến kết cấu và công năng sử dụng của nhà xưởng. Trong khi đó điều này là không thể nếu bạn chọn nhà xưởng bê tông cốt thép.
Khu đất nhà xưởng phải được phân thành những khu vực có định hướng theo từng thời kỳ xây dựng khác nhau theo tiến trình xây dựng của nhà xưởng.
Vì vậy, các kiến trúc sư, kỹ sư cần có tầm nhìn bao quát về tổ chức sản xuất, quy hoạch không gian kiến trúc, tổ chức xây dựng của nhà xưởng để tránh sự thiếu thống nhất trong quá trình xây dựng và tổ hợp không gian mặt bằng của cả quần thể kiến trúc trước và sau quá trình sử dụng, phát triển mở rộng.
